Najčešće postavljana pitanja

Kako se isplaćuju garantovani depoziti u slučaju stečaja banke?

Kada nastane zaštićeni slučaj, odnosno kada se pokrene stečajni postupak nad nekom bankom, Fond isplaćuje garantovane depozite preko jedne ili više banaka.

Stečajni upravnik banke dužan je da, u roku od 10 radnih  dana od dana nastanka zaštićenog slučaja, dostavi Fondu podatke i dokumentaciju u vezi sa depozitima te banke. Nakon utvrđivanja visine garantovanih depozita i broja deponenata, Fond pokreće postupak isplate.

Postupak isplate mora otpočeti najkasnije 15 radnih dana od dana uvođenja stečaja.

Fond će o uslovima i načinu isplate garantovanih depozita obavijesti javnost, odnosno deponente banke u stečaju, u najmanje dva štampana medija koja se distribuiraju na teritoriji Crne Gore i na svojoj internet stranici.

Može li se desiti da FZD nije u stanju da isplati sve garantovane depozite?

U slučaju stečaja nad nekom bankom, Fond za zaštitu depozita obavezan je da isplati garantovane depozite.

Ukoliko Fond nema dovoljno sredstava, prikupljenih od premija i drugih prihoda, nedostajući iznos može obezbijediti iz dodatnih izvora:

- naplatom vanredne premije od banaka, s tim da ukupni iznos redovne  i vanredne premije  u jednoj godini ne može biti veći od  1 % ukupnih depozita banaka na poslednji dan mjeseca koji je prethodio nastanku zaštićenog slučaja;

- uzimanjem pozajmica iz budžeta Crne Gore;

- uzimanjem kredita od stranih banaka i finansijskih institucija;

- izdavanjem hartija od vrijednosti.

Upravni odbor odlučuje, koja se od navedenih mogućnosti može najefikasnije, najekonomičnije  i najbrže realizovati.Na taj način, Fond će biti u mogućnosti da isplati garantovani depozit u predviđenom roku.

Da li su depoziti na ime djeteta osigurani posebno od depozita roditelja, odnosno staratelja?

Da. Zaštita depozita važi za svakog deponente, tako da su depoziti na ime djeteta, bračnog duga ili trećeg lica, u korist kojeg je otvoren depozit, zasebno osigurani i ne računaju se u depozite roditelja ili staratelja, bez obzira ko je ovlašćeno lice za podizanje depozita. Takođe su zasebno osigurani depoziti bračnog druga ili trećeg lica u korist kojeg je otvoren depozit.

Postoje li izuzeci u zaštiti depozita?

Da. Neki deponenti nemaju pravo na isplatu garantovanog depozita. Ovo je u skladu sa najboljom praksom zemalja EU. Zaštitom depozita, kako je precizirano Zakonom o zaštiti depozita, čl. 6, stav 2 (Sl. List CG br. 072/19), nisu obuhvaćeni depoziti sljedećih deponenata:

• depoziti pravnih lica koja se bave poslovima osiguranja i reosiguranja
• depoziti državnih organa i organizacija i organa i organizacija opštine, odnosno lokalne samouprave;
• depoziti fondova za obavezno zdravstveno, penzijsko i socijalno osiguranje
• depoziti dobrovoljnih penzionih fondova i društava za upravljanje penzionim fondovima
• depoziti investicionih društava I investicionih fondova i društava za upravljanje investicionim fondovima
• depoziti kreditnih institucija, bez obzira na njihovo sjedište,
• depoziti finansijskih institucija u skladu sa zakonom kojim se uređuje poslovanje kreditnih institucija;
• depoziti lica koja direktno ili indirektno učestvuju sa 10% ili više u kapitalu ili glasačkim pravima
• depoziti lica koja su članovi organa upravljanja i/ili stalnih tijela organa u periodu posljednjih 12 mjeseci prije nastupanja zaštićenog slučaja;
• depoziti matičnih, povezanih i zavisnih društava sa kojima kreditna institucija, u kojoj je nastupio zaštićeni slučaj, čini grupu.
• depoziti lica koja su vršila reviziju finansijskih izvještaja kreditne institucije u periodu 36 mjeseci prije dana nastupanja zaštićenog slučaja;
• depoziti subjekata za zajednička ulaganja
• depoziti koji proizlaze iz transakcija za koju je pravosnažnom sudskom odlukom utvrđeno da je povezana sa pranjem novca ili finansiranjem terorizma;
• depoziti lica za koja je, izvještajem o kontroli Centralne banke, utvrđeno da su doprinijeli pogoršanju finansijskog stanja kreditne institucije;
• depoziti lica koji ne glase na ime, odnosno depoziti čiji vlasnik nije identifikovan do dana nastupanja zaštićenog slučaja (neimenovani depoziti);
• obaveze iz dužničkih hartija od vrijednosti i drugih finansijskih instrumenata koje je izdala ili čiju isplatu garantuje kreditna institucija u kojoj je nastupio zaštićeni slučaj;
• potraživanja klijenata investicionog društva, klijenata kreditne institucije za koje kreditna institucija pruža investicione usluge i klijenata društva za upravljanje investicionim fondovima, kada društvo pruža investicione usluge, koje su uključene u sistem zaštite investitora;
• nstrumenti deponenata kreditne institucije u kojoj je nastupio zaštićeni slučaj, koji su uključeni u regulatorni kapital kreditne institucije u skladu sa zakonom kojim se uređuje poslovanje kreditnih institucija

Kako FZD obezbjeđuje sredstva za garantovane depozite?

Svaka banka u Crnoj Gori članica je sistema zaštite depozita i obavezna je da Fondu za zaštitu depozita plaća premiju. Od tako prikupljenih sredstava isplaćuju se garantovani depoziti.

Pored premija koje banke plaćaju Fondu, Fond  ima  prihode i od investiranja sredstava. Fond može obezbjeđivati sredstava i od  donacija. Tako je Vlada Savezne Republike Njemačke preko Razvojne banke (KFW) obezbijedila donatorsku pomoć za sistem zaštite depozita u Crnoj Gori u iznosu od 3.000.000 €.

Koliko iznosi premija koju plaćaju banke?

Banke u Crnoj Gori obavezne su da Fondu plaćaju početnu i redovnu premiju:

Kada sredstva Fonda dostignu nivo od 10% garantovanih depozita, Upravni odbor Fonda za zaštitu depozita, cijeneći visinu garantovanih depozita u bankama i visinu sredstava Fonda i ukupno stanje u bankarskom sektoru, može smanjiti godišnju premiju, ili privremeno obustaviti njenu naplatu.

Upravni odbor ima pravo i da utvrđuje različite stope premije za pojedine banke, zavisno od rejtinga i stepena rizičnosti poslovanja pojedinih banaka.

Kako FZD može da ulaže prikupljena sredstva?

Cilj investiranja sredstava Fonda za zaštitu depozita nije ostvarivanje profita, već sigurnost. Zato Fond može investirati sredstva samo u hartije od vrijednosti sa najvećim stepenom sigurnosti.

Zakonom je utvrđeno da Fond može investirati sredstva u domaće hartije od vrijednosti, koje izdaje ili za koje garantuje država Crna Gora, hartije od vrijednosti koje je izdala strana banka, finansijska institucija i/ili država visokog kreditnog rejtinga koji je utvrđen od strane međunarodno priznate agencije ili u depozite u centralnim bankama i stranim bankama sa visokim kreditnim rejtingom koji je utvrđen od strane međunarodno priznate agencije.

Politiku investiranja sredstava, u cilju zaštite stabilnosti i kontinuirane likvidnosti Fonda, utvrđuje Upravni odbor.

Da li i u drugim zemljama postoji zaštita depozita?

Najstariji sistem zaštite depozita je američki (Federal Deposit Insurance Corporation) koji neprekidno postoji od 1934. godine

U 104 zemlje u svijetu postoji  i funkcioniše sistem zaštite (osiguranja) depozita, sa 137 šema za zaštitu depozita.

Ima nekoliko zemalja u kojima funkcioniše više od jednog sistema osiguranja depozita, kao što su: Austrija – 5; Kanada – 10; Njemačka - 8, Italija – 3. Takođe, jedan sistem osiguranja depozita može pokrivati više zemalja, kao što je slučaj sa Maršalskim ostrvima, Mikronezijom i Portorikom, čije depozite osigurava Američka Federalna Korporacija za osiguranje depozita. Takođe jedan sistem zaštite depozita pokriva istovremeno Kamerun, Čad, Kongo, Ekvatorijalnu Gvineju i Gabon.

Okolnosti u kojima se uspostavlja sistem zaštite depozita u jednoj zemlji znatno opredjeljuju najvažnije karakteristike sistema zaštite, kao i neophodni opseg edukacije i informisanja javnosti. U mnogim zemljama, sistem zaštite depozita formiran je kao odgovor na finansijsku krizu, a u zemaljama u tranziciji sistem zaštite depozita uslijedio je nakon stabilizovanja ekonomije i banaka.

No, bez obzira na razlike, ciljevi zaštite, odnosno osiguranja depozita, su manje-više isti u svim zemljama - obezbjeđenje osnovne zastite deponenata i doprinos finansijskoj stabilnosti zemlje.